Yetişkin ortodontisi bireyin büyüme gelişim dönemini tamamladığı, çocukluk ve gençlik dönemini geride bıraktığı yetişkin dönemde yapılan ortodontik tedavilere verilen addır. Yetişkinliklerde yapılan ortodontik tedavilerde genç veya çocuk bireylere göre tedavi yaklaşımları farklılık gösterebilmektedir. Bu dönemde yetişkinlere özgü farklı ortodontik tedavi yöntemlerine de başvurulabilmektedir. Yetişkin ortodontisinde, birey artık yetişkin olduğu için hem fizyolojik açıdan hem de estetik görünüm açısından bazı faktörler göz önünde bulundurulması gerekir. Yine dikkat edilecek bir diğer husus ortodontik tedavi görecek hastanın dişlerinin ve dişleri koruyan çevre dokuların sağlığıdır. Eğer bireyin periodontal bir problemi yoksa ve dişler ortodontik tedavi uygulanmasına engel teşkil edecek bir durumda değilse her yaşta ortodontik tedavi uygulanabilmektedir.
Fizyolojik açıdan, dental yani dişsel ortodontik problemlerin çözümünde genç bireylerde yapılan ortodontik tedavilere göre büyük çaplı değişiklikler yoktur. Hastanın yetişkin olmasından ötürü periodontal cevap dikkate alınmalı, dokularda aşırı yüklenmeye sebep olacak kuvvetlerden kaçınılmalıdır. Bu hem hastada ağrı oluşmaması ve hasta konforunu olumsuz etkilenmemesi hem de fizyolojik açıdan diş hareketini engelleyecek problemlerle karşılaşılmaması için önem taşır.
İskeletsel ortodontik sorunlara sahip olan hastalarda ise genç bireylere göre ortodontik tedavi yaklaşımında ciddi farklılıklar gözlenir. Hasta büyüme gelişim dönemini geride bıraktığı için iskeletsel ortodontik problemlerin düzeltilmesinde uygulanan fonksiyonel ortodontik tedavi yetişkin hastalar için artık bir seçenek değildir. Dolayısıyla iskeletsel bir düzensizliğe sahip olan yetişkin hastada tedavi yaklaşımı farklılık gösterir. Hastanın iskeletsel uyumsuzluğu hafif şiddetteyse kamuflaj tedavisi denen bir ortodontik tedavi yaklaşımı izlenir.
Bu yaklaşımda çeneler arasındaki uyumsuzluk hafif düzeydedir ve iskeletsel sorun dişsel düzeltmelerle kamufle edilebilir. Yani yapılan kamuflaj tedavilerinde dişlerdeki tüm ortodontik problemler düzeltilerek iskeletsel problem de kamufle edilmiş olur. Ancak iskeletsel sorun kamuflaj tedavisi ile giderilemeyecek kadar şiddetliyse o zaman mutlaka ortognatik cerrahi denilen ameliyatlı tedavilere başvurulması gerekebilir. Bu şekilde cerrahi bir operasyon ile iskeletsel problem düzeltilir ve hasta ideal bir iskeletsel ve dişsel ilişkiye sahip olur. Bu tarz ortodontik problemlere sahip hastalarda ortodonti uzmanının muayenesi ve ayırıcı tanısı önem taşır.
Yetişkin bireylerde yapılan ortodontik tedavilerde gözetilmesi gereken bir diğer konu da bireyin sosyal statüsü ve sosyal hayatıdır. Bu bireyler genel olarak iş hayatına atılmış ve her gün yoğun sosyal etkileşimlerde bulunan bireylerdir. Dolayısıyla yapılacak olan ortodontik tedavide de bireyin mümkünse sosyal hayatında zorlanmayacağı estetik çözümlere başvurmak gerekir. Yetişkin ortodontisinde en çok tercih edilen estetik aygıtlar şeffaf plaklar ve şeffaf braketlerdir. Bu tedavi seçenekleri şeffaf olmaları dolayısıyla daha estetik bir görünüm sunar ve yetişkin bireyler tarafından daha rahat bir şekilde tolere edilebilir.
Fonksiyonel ortodonti, çocuğun büyüme gelişiminden yararlanarak çenelerin büyümesini yönlendirmeyi hedefleyen bu sayede de sahip olduğu iskeletsel düzensizlikleri veya sorunları tedavi etmeye çalışan bir ortodontik tedavi yaklaşımıdır. Alt çenenin geride veya ileride olması, üst çenede yine benzer şekilde protruzyon veya retrüzyon gözlenmesi fonksiyonel ortodonti ile tedavi edilebilecek vaka türlerine örnek teşkil etmektedir.
Fonksiyonel ortodontik tedavilerde yaş çok önemlidir. Büyüme gelişimden faydalanılarak iskeletsel problemlerin düzeltilmesi hedeflendiği için hastanın büyüme gelişim döneminde veya öncesinde olması büyük önem taşır. Büyüme gelişimi tamamlanmış, yetişkin döneme girmiş bireylerde bu tedaviler uygulanamaz. Yetişkin dönemde iskeletsel sorunlar ancak ortognatik cerrahi denilen ameliyatlı ortodontik tedaviler ile düzeltilebilmektedir.
Fonksiyonel ortodontik tedavilerde çene büyümesini yönlendirmek için uygulanan apareylere fonksiyonel apareyler denir. Bu apareylerle yapılacak fonksiyonel ortodontik tedavilerde tedavi planlaması tedavinin başarısı açısından büyük önem taşır.
Bu tedavilerde hasta kooperasyonu ve motivasyonu önemli bir faktördür. Bu yüzden aparey seçimi veya tedavi planlaması konusunda ortodonti uzmanı, hasta ve hastanın ailesi arasında detaylı bir görüşme gerçekleştirilmesi faydalı olacaktır.
Fonksiyonel ortodontik tedavilerde kullanılan apareyler hareketli ve sabit olmak üzere ikiye ayrılır. Hareketli fonksiyonel apareyler hastanın takıp çıkarabildiği apareylerdir. Sabit fonksiyonel apareyler ise hekim tarafından yerleştirilip çıkarılabilen apareylerdir.
Hareketli fonksiyonel apareylerde uygulanan tedavinin başarısı büyük oranda hasta uyumuna bağlıdır. Hastanın apareyini ortodonti uzmanının belirttiği sürelerde ve tavsiyesi doğrultusunda kullanması önemlidir. Hareketli apareyler uygulandığı süre boyunca ortodontik etki oluşturur. Bu apareylerin hasta konforu açısından en büyük artısı ise diş fırçalama ve aparey temizliğinin sabit olanlara göre daha iyi yapılabiliyor olmasıdır.
Sabit fonksiyonel apareyler ağız içi uygulamaya sahip aygıtlardır. Hekim tarafından yerleştirilip çıkarılır. Hasta kooperasyonu gerekliliğinin minimum olması bu aygıtların en büyük avantajıdır. Bu apareylerin temizliği hareketli apareylere göre biraz daha zor olabilmektedir. Sabit fonksiynel apareylerle tedavi gören hastalar ağız hjyeni konusunda dikkatli ve titiz davranmalıdır.